[ Phần 2] Hiểu cơ bản về blockchain, cryptocurrency (coin & token), whitepaper, ICO và nguồn gốc của chúng một cách trần trụi, đơn giản…

Tạm dịch là Tiền mã hóa. Cryptocurrency là một danh từ ghép giữa crypto (là một dạng viết rút gọn của cryptography: mã hóa, mật mã, bằng mật mã) và currency (tiền tệ). Vì vậy, chúng ta dịch nghĩa đen là: Tiền tệ mã hóa. Chứ không phải là Tiền mã hóa. Nếu là Tiền mã hóa thì tiếng Anh là Cryptomoney. Và tiền tệ thì mới liên quan đến loại tiền tệ và đơn vị tiền tệ. Ví dụ như đơn vị tiền tệ của Việt Nam là đồng, tiền tệ có 02 loại là giấy và kim loại (Đã ngừng phát hành từ lâu bởi NHNN VN).

Các bạn có thể so sánh giữa Tiền (Links: https://vi.wikipedia.org/wiki/Tiền) và Tiền tệ (Links: https://vi.wikipedia.org/wiki/Tiền_tệ).

Đơn vị tiền tệ của Bitcoin là BTC.Đơn vị tiền tệ của Ethereum là ETHHiện tại 1 đơn vị ETH = 0.06348690 đơn vị BTC ( Vào lúc: 20h02 ngày 17/04/2018)

Bạn có thể kiểm tra các đơn vị tiền tệ mã hóa ở trang: https://coinmarketcap.com/

Tùy trường hợp chúng ta nói là tiền tệ hay tiền.

Ví dụ: Bạn cầm tờ tiền 500000 đồng trên tay và nói với người bạn nước ngoài của mình: “Đây là tiền tệ của nước tao: Việt Nam đồng. Tờ tiền này có mệnh giá 500000 đồng. Bạn kia cầm tờ tiền mệnh giá 20 USD và 7 USD trên tay và nói: “Tôi có thể đổi 27 đơn vị tiền tệ USD thành 500000 đơn vị tiền tệ Việt Nam đồng được không?” Bạn cười và nói: “Tiếng Việt của mày chuẩn từng từ một nhưng nghe buồn cười quá, mày chỉ cần nói: Cho tao đổi tiền với nhé, tao đổi 27USD của tao lấy 50000đ của mày được không? Tao mời mày bia Saigon ở Bùi Viện nhé! Là okay.”

Như vậy bạn gọi là tiền tệ hay gọi là tiền đều được, sau đây chúng ta thống nhất gọi là Tiền mã hóa đối với cryptocurrency. Các bạn đừng gọi chúng là Tiền ảo, vì nếu là tiền ảo thì từ tiếng Anh phải là virtual-money, tương ứng có virtual-currency.

Theo định nghĩa của wikipedia: A cryptocurrency (or crypto currency) is a digital asset designed to work as a medium of exchange that uses cryptography to secure its transactions, to control the creation of additional units, and to verify the transfer of assets. Cryptocurrencies are a type of digital currencies, alternative currencies and virtual currencies. (Nguồn: https://en.wikipedia.org/wiki/Cryptocurrency)

Phiên bản tiếng Việt: Tiền mã hóa là một tài sản kỹ thuật số được thiết kế để làm việc như là một trung gian trao đổi mà sử dụng mật mã để đảm bảo các giao dịch của nó, để kiểm soát việc tạo ra các đơn vị bổ sung và để xác minh việc chuyển giao tài sản. Tiền mã hóa được phân loại như là một tập con của các loại tiền kỹ thuật số và cũng được phân loại là một tập con của các loại tiền tệ thay thế và các loại tiền ảo.

Theo định nghĩa trên thì tiền-mã-hóa là một “hình thức” tiền ảo, một trong những loại tiền ảo với ý nghĩa chung của tiền ảo được hiểu là tiền nhưng “ảo" vì không cầm, nắm được, so sánh với tiền giấy/polymer/kim loại… có thể cầm nắm được.

Chúng ta sẽ hiểu về “Tiền ảo” ở một số ví dụ như sau,

Một ví dụ tiền ảo được phát hành để chơi game online:
Công ty VTC Games phát hành thẻ Vcoin dành cho các game thủ mua và nạp Vcoin vào tài khoản chơi game của mình. Và trong game của VTC Games sẽ qui định 1 loại tiền ảo gọi là “Kim Nguyên Bảo”. VTC games qui định: 1 Vcoin = 10 Kim Nguyên Bảo (KNB).
Người chơi nạp Vcoin, đổi thành KNB và mua các vật dụng trong game… Khách hàng của VTC games có thể dùng Vcoin để mua bán giao dịch nội bộ các dịch vụ của VTC, có thể chuyển đổi thành tiền thật và rút về tài khoản ngân hàng, chỉ ngân hàng nào có liên kết với VTC.
Như vậy KNB hay Vcoin được gọi là “tiền ảo”. Và nếu có một game khác do công ty khác phát hành, thì chắc chắn bạn không thể dùng Vcoin hay KNB để mua/bán các hạng mục trong game đó được. KNB hay Vcoin ở đây gọi là tiền ảo.

Một ví dụ tiền ảo được phát hành theo hình thức Điểm tích lũy.
Khi bạn mua sắm trên Tiki thì bạn được tặng Tiki Xu. Tiki định nghĩa Tiki Xu như sau: Tiki Xu là đơn vị thay thế tiền tệ có thể dùng thanh toán khi mua hàng trực tuyến tại Tiki.vn. Tiki Xu sẽ không thể được tặng, gộp hoặc chuyển qua lại giữa các tài khoản.Giá trị quy đổi Tiki Xu: Mỗi 1 Tiki Xu trong tài khoản có giá trị tương đương 1 VNĐ.Nguồn: https://hotro.tiki.vn/…/201710754-Tiki-Xu-là-gì-Giá-trị-quy…
Bạn có thể nhận được Tiki Xu chỉ từ Tiki và sử dụng Tiki Xu chỉ trong nội bộ các dịch vụ của Tiki mang lại. Thực chất Tiki Xu được hiểu là “Customer Loyalty Point”: Điểm khách hàng trung thành được mô phỏng như một dạng “tiền ảo”.

Một ví dụ khác về tiền ảo là tiền điện tử:
Bạn có biết về ứng dụng momo? Đó là ví điện tử số 1 tại Việt Nam, theo cảm nhận của tôi. Bạn có thể liên kết tài khoản ngân hàng e-banking của mình với ví momo, khi thực hiện thao tác thanh toán hóa đơn, bạn có thể chọn nguồn tiền để trích xuất thực hiện giao dịch là tài khoản ngân hàng, thì lúc này ví momo có chức năng như một cổng thanh toán (payment gateway).

Còn nếu bạn chọn Ví momo thì bạn phải nạp tiền vào ví. Đó là ví điện tử nên tiền nạp vào đó gọi là tiền điện tử. Tiền điện tử được cất giữ ở ví điện tử. Bạn có thể nạp/rút tiền tại các cửa hàng đại diện của momo. Lúc này, momo như 01 “ngân hàng điện tử” của bạn (Xin nhớ là của bạn chứ không phải bản thân momo là ngân hàng điện tử).

Chúng ta sẽ không gọi tiền ở trong ví momo là tiền ảo vì đơn giản chúng ta gọi momo là ví điện tử. Nhưng thực chất, tiền điện tử trong ví momo là một loại tiền ảo, và bạn không thể sử dụng tiền đó đối với các dịch vụ ngoài momo, không thuộc hệ thống của momo, không thuộc mạng lưới đối tác dịch vụ của momo.

Và đây là một đoạn định nghĩa Tiền ảo của Wikipedia:

Virtual currency, also known as virtual money, is a type of unregulated, digital money, which is issued and usually controlled by its developers (Bitcoin is an exception), and used and accepted among the members of a specific virtual community. (Nguồn: https://en.wikipedia.org/wiki/Virtual_currency)

Tôi tạm dịch: Tiền tệ ảo, cũng được hiểu như là Tiền ảo, là một loại tiền kỹ thuật số không được quy định (Tạm hiểu là nhà nước không qui định), chúng được phát hành và thường bị điều phối bởi những người phát triển ra nó (Bitcoin là một trường hợp ngoại lệ), và được sử dụng, được chấp nhận giữa các thành viên của một cộng đồng ảo.

Vậy bạn có nên gọi Cryptocurrency là Tiền ảo (Virtual currency) không? Còn tôi gọi nó là Tiền-mã-hóa. Đúng theo dịch nghĩa tiếng Anh gốc của nó. Và ở trên, wikipedia cũng gọi đó là một ngoại lệ.

Tại sao Cryptocurrency lại được xuất bản?

Được tạo ra vào năm 2009, có thể nói Bitcoin là Cryptocurrency đầu tiên trên thế giới, là một đồng tiền mã hóa của “nền kinh tế “phi tập trung. Và sau đó, một số đồng Cryptocurrency khác được tạo ra, người ta gọi chúng là altcoin, nghĩa là những đồng khác (Altcoin là danh từ ghép giữa Alternative và Coin). Tức là: Bitcoin là Bitcoin, tất cả các coin khác trên thị trường được gọi là Altcoin.
Như vậy, có thể xem Bitcoin là bản vị của tất cả các đồng khác.

Cryptocurrency có 02 loại:

2.1. Một là coin (đồng):

Được tạo ra bởi một blockchain network riêng ví dụ như: Bitcoin (Đồng BTC), Ethereum (Đồng ETH), Ripple (Đồng XRP), Litecoin (Đồng LTC), Cardano (Đồng ADA)… Bạn có thể xem danh sách Top các đồng tại: https://coinmarketcap.com/coins/views/all/

2.2. Hai là token
(Tạm dịch: Đồng Token; tạm hiểu: Tiền mã hóa qui ước).

Được tạo ra trên một nền tảng blockchain khác như Ethereum, Neo, Omni, Waves, Stellar… Ví dụ Kyber Network (KNC Token) được phát triển trên nền tảng Ethereum.

Bạn có thể xem danh sách các token tương ứng trên các nền tảng blockchain khác nhau tại:
https://coinmarketcap.com/tokens/views/all/

Ở đây, coin thì chúng ta có thể dễ dàng hiểu được, nghĩa là “Đồng”.
Đồng trong: đồng USD (Mỹ); đồng Việt Nam; đồng Euro (Châu u); đồng Pound (Anh); đồng SGD (Singapore); đồng Nhân Dân Tệ (Trung Quốc); đồng Won (Hàn Quốc); đồng Yen (Nhật Bản)….

“Đồng” tức là tiền. Bạn cho tôi 5 đồng USD tức là bạn cho tôi tiền có giá trị 5 USD.Còn Token chúng ta hơi khó hiểu ngữ nghĩa vì ít thấy/nghe nói đến “token”. Token được rút gọn từ Token Money, vì bản thân Token có giá trị như tiền.

Nói chung, trong thế giới centralized, token được hiểu là “Tiền qui ước” dựa trên bản vị là tiền Việt Nam đồng (Ở Việt Nam). Còn token trong thế giới decentralized được hiểu là “Tiền mã hóa qui ước” dựa trên bản vị là “Coin” của nền tảng blockchain mà người ta sử dụng nó để phát hành.

Ví dụ:
– Vcoin là tiền qui ước do VTC games phát hành, giá trị của Vcoin dựa trên bản vị tiền đồng Việt Nam.
– Kyber Network có cryptocurrency là KNC, KNC là Tiền mã hóa qui ước/Đồng token dựa trên bản vị là đồng (coin) Ether (ETH) của nền tảng Ethereum blockchain.

Tóm lại token sẽ được hiểu là: Tiền qui ước.Tại sao lại gọi là “Tiền Qui Ước” vì đơn giản, đồng tiền qui ước đó không được công nhận hoàn toàn 100%, rộng rãi 100%, toàn diện 100%, mà chỉ được công nhận, được qui ước trong một cộng đồng nhỏ bởi 01 cá nhân hoặc 01 tổ chức đại diện.Tôi lấy một số ví dụ về token đối với mô hình cetralized như sau.

Trường hợp Vcoin của VTC games:

  • Vcoin không phải là 1 coin (đồng) như tên gọi của nó, chẳng qua đó chỉ là cách đặt tên của họ.
  • Vcoin là 01 token money, gọi là tiền qui ước.
  • Ai qui ước? VTC games qui ước như vậy.
  • Tại sao bạn chấp nhận Vcoin như 01 loại tiền và bạn phải dùng chúng thay vì đồng VN? Để bạn chơi game online của VTC games phát hành.
  • Bạn có dùng Vcoin để chơi game của Cty VNG phát hành được không? Được, trừ khi cả hai bên cùng hợp tác và đưa ra qui ước chung như vậy.
  • Bạn có dùng Vcoin để chơi game của Cty SUPERCELL phát hành được không? Không, vì SUPERCELL chẳng biết VTC Games là ai cả. (Giả sử 02 công ty này không biết nhau, không hợp tác với nhau. Nếu ngược lại, trở về ý trên)
  • Bạn có dùng Vcoin để mua hàng (cái đồng hồ) do cá nhân là tôi bán được không? Không được. Vì tôi không chơi games hay dịch vụ của VTC Games và tôi cũng chẳng quan tâm đến họ nên Vcoin đối với tôi là rác. Tôi không chấp nhận việc qui ước đó.
  • Bây giờ cá nhân là tôi cùng cá nhân là bạn, qui ước rằng hai chúng ta có thể dùng Vcoin để trao đổi tiền đồng VN cho nhau thì sao?
    Tôi sẽ đi mua lại Vcoin từ người khác với giá khuyến mãi là 0.8 đồng và bán lại cho bạn 1 đồng để kiếm lời 20%. Qui ước này có thời hạn như nào? Cho đến khi cả 02 bên dừng qui ước? Qui ước này có được pháp luật tại nước sở tại, Việt Nam, bảo trợ không? Không.

Trường hợp ví điện tử Momo (Ví dụ ở trên):
Giả sử ví điện tử Momo phát hành một đồng Token, gọi là Momotoken. 01 đồng Momotoken này có giá trị bằng 01 đồng VN. Tôi nạp vào ví Momotoken của tôi là 1000000 đơn vị bằng hình thức thanh toán cho Momo qua chuyển khoản ngân hàng hoặc ra cửa hàng đại diện của Momo trả bằng tiền mặt.
Sau đó tôi có thể dùng Momotoken để thanh toán các dịch vụ có trên ứng dụng Momo như: Mua vé xem phim của rạp phim CGV; nạp tiền điện thoại Viettel; thanh toán hóa đơn điện nước (Nhà nước); mua hàng từ Lazada, đặt vé máy bay của Vietjetair…
Các vấn đề xuất hiện từ ví dụ trên như sau:

  • Momotoken cũng là một đồng tiền qui ước như Vcoin ở trên, có đúng không? Đúng.
  • Ai đưa ra qui ước này? Công ty Momo.
  • Tại sao bạn chấp nhận nạp tiền Momotoken? Vì bạn muốn sử dụng tiện ích của Momo và các dịch vụ của Momo. Bạn không muốn thì thôi. Không ai bắt buộc cả.
  • Cá nhân là tôi bán cho bạn 01 chiếc đồng hồ với giá trị 2000000 Momotoken. Tôi chỉ chấp nhận thanh toán bằng Momotoken vì tôi qui ước như vậy. Bạn không mua thì thôi. Nếu muốn mua, bạn phải chuyển 2000000 Momotoken từ ví Momo của bạn vào ví Momo của tôi. Hoặc bạn nạp 2000000 Momotoken vào ví Momo của tôi.
  • Bạn muốn đổi tiền từ Momotoken về tài khoản ngân hàng hoặc nhận tiền mặt từ cửa hàng đại diện Momo được không? Được. Vì họ liên kết với nhau và chấp nhận Momotoken đó.
  • Tại sao bạn có thể mua hàng/sử dụng dịch vụ của CGV, Viettel, Lazada, Vietjetair bằng Momotoken trên ứng dụng momo mà không thể dùng chúng trực tiếp với các nhà cung cấp đó. Ví nếu mua sản phẩm/dịch vụ trực tiếp với các nhà cung cấp đó thì bạn phải dùng tiền nhà nước ấn hành là Đồng VN chứ không thể dùng tiền Momo qui ước.
    Nếu các nhà cung cấp trên tích hợp cổng thanh toán Momo thì bạn có thể thanh toán bằng Momotoken của bạn khi thực hiện giao dịch chuyển tiếp qua ứng dụng của momo. Lúc này Momo là một cổng thanh toán (payment gateway) nhé.
  • Ở ví dụ trên có chi tiết “Hóa đơn điện nước (nhà nước)”, mà Momotoken không được qui ước bởi nhà nước là tiền, thì làm sao chúng ta có thể thanh toán điện nước bằng Momotoken được?
    Đơn giản là vì, khi Momo qui ước 1 đồng VN là 1 Momotoken, bạn thanh toán Hóa đơn điện nước cho nhà nước qua ứng dụng momo, giả sử là 500000 Momotoken. Thì khi thao tác hoàn thành giao dịch thanh toán bằng Momotoken xong, nhân viên Kế toán của Momo sẽ thấy có phát sinh giao dịch của bạn như trên, rồi nhân viên Kế toán đó sẽ chuyển 500000 đồng Việt Nam cho Cơ quan Điện nước của nhà nước như một người “thư ký” làm thay công việc của bạn, hoặc Momo có thể tự động thực hiện thao tác chuyển khoản liên ngân hàng cho Cơ quan Điện nước đó…
    Trên đây là ví dụ. Nếu thực tế hiện tại bạn dùng ứng dụng ví điện tử Momo bạn sẽ không thấy Momotoken.

Từ 02 ví dụ trên, ta có câu hỏi như sau: Tại sao VTC Games phát hành Tiền qui ước là Vcoin còn Momo cũng như một số Công ty khác thì không?
Trả lời: Thực chất cả 02 công ty đều phát hành tiền qui ước (Token money).
Công ty VTC games đặt tên token đó là VCoin, nghe cái tên bạn thấy dễ hiểu vì rõ nghĩa.


Còn Momo, vô hình chung, họ đặt tên nó là đồng (ký hiệu: đ) nhưng “không nói” đó là Token, vì chúng ta ngầm hiểu chúng đều là tiền. Vì giá trị tương đương với bản vị đồng Việt Nam hiện tại. Còn Vcoin trong game thì có tỷ lệ qui đổi khác so với tiền qui ước “đ” của momo…


Khi bạn chuyển tiền để nạp tiền vào ví Momo. Bạn chuyển cho Momo 100000 đồng thì số tiền này chạy thẳng vào tài khoản ngân hàng của công ty Momo. Còn số tiền tương ứng mà Momo qui định và báo cáo trên màn hình ứng dụng của bạn là: Ví momo – 100000 đ.
Thì bản chất, 100000 đ này là Tiền qui ước (Token money), hiển thị trên ứng dụng Momo, ở tài khoản Momo của bạn. Còn khi bạn thanh toán mua vé xem phim CGV 50000đ bằng token “đ” đó thì lập tức tài khoản ngân hàng của momo sẽ chuyển khoản trực tiếp liên ngân hàng đến tài khoản của CGV hoặc hai bên chốt công nợ sau đó.

Tại sao VTC games và Momo lại đưa ra hình thức Token money?

Trả lời:

Vì nếu là mô hình kinh doanh truyền thống, offline, thì bạn và họ đưa tiền đồng VN tay trao tay cho nhau, đưa thêm hệ thống tiền token thành ra dư thừa. Còn họ là mô hình kinh doanh online, nên mặc định tiền trên ví điện tử/ví ảo là tiền qui ước. Họ có thể đặt tên Token bất kì, thay đổi bất cứ lúc nào, miễn sao tỷ lệ chuyển đổi giữa Tiền token và tiền đồng Việt Nam là không đổi.


Giả sử nếu bạn nạp 50000 đồng VN và có 50000 đ Tiền qui ước trong ví điện tử Momo ở thời điểm hiện tại. Sau đó, một ngày đẹp trời, Momo đưa ra tỷ lệ 50000 đ trong ví Momo chỉ đổi được ra tiền đồng VN là 25000 đồng. Giá trị thực tế bị giảm 50%, lúc đó bạn hãy đưa Momo ra tòa, tôi đảm bảo bạn sẽ thắng kiện mà không cần phải có một luật sư giỏi làm gì.


Như vậy chúng ta đã hiểu được Token là gì? Dù trong thế giới decentralized hay centralized thì các khái niệm vẫn tương đồng nhau. Token đều được hiểu là Tiền qui ước.

Tóm lại, cryptocurrency là tiền mã hóa bao gồm hai loại: Đồng coin và Đồng token. Người ta phân loại Coin và Token dựa vào nền tảng công nghệ blockchain được tạo ra. Một bên xây dựng một nền tảng blockchain mới hoàn toàn (Có thể fork); một bên xây dựng dựa trên một nền tảng blockchain có sẵn.

(Tôi sẽ giải thích tiếp phần Coin khác với Token ở chi tiết đào (mining) cryptocurrency ở bài sau).

Đến đây, chúng ta thấy rằng cryptocurrency gồm có token, token là tiền qui ước, vậy tạm thời cứ hiểu cryptocurrency như một loại tiền qui ước và đặt giả định là nhà nước công nhận/chấp nhận cryptocurrency là Tiền qui ước.
Thì những doanh nghiệp như Momo và VTC Games sẽ chấp nhận cryptocurrency như một loại tiền qui ước, một lần nữa, chúng ta hiểu rằng Tiền token Vcoin, đ ở trên cũng giống như tiền token cryptocurrency. Vai trò của chúng là giống nhau (identical) chỉ khác ở mặt công nghệ nền tảng.
Tóm tắt lại, để dễ hiểu nhất, token là TIỀN QUI ƯỚC.

Thực tế cho đến thời điểm hiện tại, nhiều nhà nước cấm cryptocurrency như một loại tiền tệ lưu thông trên thị trường.

  • Tại sao nhà nước cấm cryptocurrency?
    Vì họ chưa tìm được cách thức quản lý triệt để, khi bản chất của blockchain, cryptocurrency là mô hình phi tập trung. Không ai chi phối được.
  • Nếu nhà nước tìm ra cách quản lý và chấp nhận cryptocurrency gồm coin và tokens, ít nhất, như những loại tiền qui ước thì sao?
    Có rất nhiều lợi ích mang lại (tôi sẽ nói ở bài sau) và một trong những lợi ích đầu tiên là nhà nước có thêm một nguồn thu thuế, tăng ngân sách….
  • Ai có thể xuất bản/phát hành cryptocurrency?
    Bất kì ai.
    Bất kì ai.
    Bất kì ai.
  • Sử dụng nền tảng công nghệ gì để xuất bản cryptocurrency?
    Blockchain.
  • Nếu không có cryptocurrency, điều gì sẽ xảy ra với công nghệ blockchain?
    Các nhà phát triển các ứng dụng blockchain, một phần, phải bỏ tiền mặt ra mua server lưu trữ các block chains. Lúc này, đây không còn là công nghệ Blockchain đúng nghĩa nữa, vì khi ứng dụng công nghệ blockchain thuần túy, chúng ta không cần đến server lưu trữ như những website www.
    (Server (Dịch nghĩa: Máy chủ), được hiểu đơn giản nhất là một thiết bị máy tính được lập trình nhằm lưu trữ dữ liệu và đảm bảo cho các phần mềm máy tính khác hoạt động được trên mạng internet)
  • Nếu xuất bản cryptocurrency, điều gì sẽ xảy ra với công nghệ blockchain?
    Ít nhât, các nhà phát triển sẽ không phải bỏ tiền mặt ra mua server lưu trữ block chain mà trả thưởng cryptocurrency cho các thợ đào (miner)
    Như vậy có thể nói, blockchain không thể tồn tại nếu thiếu cryptocurrency và ngược lại, cryptocurrency không tồn tại nếu không có blockchain. (Hai vế câu trên khác nhau ở một từ “thể”).
    Và bất kì ai cũng có thể xuất bản cryptocurrency, với điều kiện là họ hiểu biết về công nghệ và họ có thể lập trình, phát triển công nghệ blockchain được. Nếu họ không biết, họ có thể thuê những người biết.

(Tôi sẽ viết về vấn đề xuất bản cryptocurrency ở bài sau)

One thought on “[ Phần 2] Hiểu cơ bản về blockchain, cryptocurrency (coin & token), whitepaper, ICO và nguồn gốc của chúng một cách trần trụi, đơn giản…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.